Quận
2 được thành lập ngày 01 tháng 4 năm 1997 trên cơ sở tách ra từ 05 xã
Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi, Cát Lái, An Khánh, An Phú thuộc huyện Thủ Đức
theo Nghị định số 03/NĐ-CP ngày 06/01/1997 của Chính phủ.
Quận 2 nằm ở
phía Đông của thành phố Hồ Chí Minh, trên tả ngạn sông Sài Gòn.
Phía Bắc
giáp quận Thủ Đức, Bình Thạnh (qua sông Sài Gòn và sông Rạch Chiếc).
Phía Nam giáp quận 7, huyện Nhơn Trạch tỉnh Đồng Nai (qua sông Sài Gòn
và sông Đồng Nai).
Phía Tây giáo quận 4, quận 1, quận Bình Thạnh (qua
sông Sài Gòn). Từ năm xã thuộc huyện Thủ Đức: An Phú, An Khánh, Thủ
Thiêm, Bình Trưng và Thạnh Mỹ Lợi.
Phía Đông : giáp với quận 9,
Quận 2 chia thành 11 phường gồm: An
Phú, Thảo Điền, An Khánh, Bình An, Thủ Thiêm, An Lợi Đông, Bình Trưng
Đông, Bình Trưng Tây, Thạnh Mỹ Lợi và Cát Lái.
Tổng
diện tích tự nhiên của quận 2 là 5017 ha.
Ngày đầu mới thành lập, diện
tích đất nông nghiệp chiếm 2.543,8 ha. Đến năm 2005, diện tích đất nông
nghiệp còn 1.611 ha, đất dân cư chiếm 1.402 ha.
Các phường có diện tích
nhỏ là phường Thủ Thiêm với 150ha, phường An Khánh với 180 ha và phường
Bình An 187 ha.
Địa hình quận 2 bao gồm cả gò và bưng, kênh rạch chiếm
24,7% tổng diện tích tự nhiên, phần lớn địa hình thấp trũng, có độ cao
trung bình khoảng từ 1,5m đến 3m với mực nước biển, độ dốc theo hướng
Bắc – Nam. Đây là vùng bưng trũng, bị nhiễm phèn, mặn, thường ngập nước
lúc triều cường, nên sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, muốn có
năng suất và hiệu quả cao phải đầu tư lớn.
Những năm trước đó, Thành phố
có chủ trương phát triển ra hướng Đông Bắc, nên 03 xã giáp ranh nội
thành là An Phú, Thủ Thiêm, An Khánh đang trong quá trình quy hoạch đô
thị, 02 xã Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi là xã nông nghiệp, nằm xa trung tâm
huyện Thủ Đức nên ít được đầu tư.
Do vậy khi thành lập quận, Quận 2 gặp
rất nhiều khó khăn vì định hướng phát triển chưa rõ ràng, hạ tầng kỹ
thuật, hạ tầng xã hội yếu kém; quy hoạch chưa rõ ràng nên lòng dân chưa
yên, chưa an cư và chưa an tâm lập nghiệp.
Quận
2 có vị trí và nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành một đô thị mới.
Là đầu mối giao thông về đường bộ, đường sắt nội đô, đường thủy nối liền
Thành phố với các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu; có tiềm
năng về quỹ đất xây dựng; mật độ dân số còn thưa thớt, được bao quanh
bởi các sông rạch lớn, môi trường còn hoang sơ…
Ngày 07/12/1998, Ủy ban
nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 6577/QĐ-UB-QLĐT phê duyệt quy
hoạch chung quận 2 đến năm 2020, theo quy hoạch thì chức năng và động
lực phát triển chủ yếu là “Trung tâm Dịch vụ - Thương mại – Công nghiệp –
Văn hóa – Thể dục thể thao” với quy mô dân số ổn định khoảng 600.000
dân, quy hoạch chung còn xác định các chỉ tiêu kỹ thuật đô thị, các khu
chức năng chủ yếu, đó là cơ sở căn bản cho định hướng quy hoạch phát
triển kinh tế - xã hội Quận 2, hiện quận đang hoàn tất đồ án điều chỉnh
quy hoạch chung quận 2 theo nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch đã được thành
phố phê duyệt tại Quyết định số 3165/QĐ-UBND vào năm 2011.
Ngày
27/12/2005, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số
6565/QĐ-UBND và Quyết định số 6566/QĐ-UBND về phê duyệt điều chỉnh quy
hoạch chung xây dựng Khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm tỷ lệ 1/5000 và
phê duyệt quy hoạch chi tiết Khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm tỷ lệ
1/2000.
Kể
từ khi thành lập quận đến nay, đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quận 2
đã đoàn kết, nỗ lực, phát huy truyền thống cách mạng, kế thừa thành tựu
đạt được, khai thác thuận lợi về vị trí địa lý, đất đai, các công trình
trọng điểm của Nhà nước đầu tư trên địa bàn; huy động mọi nguồn lực để
xây dựng và phát triển quận.
Đảng bộ và chính quyền Quận 2 đã có nhiều
chủ trương giải pháp phù hợp để khắc phục khó khăn, đạt được những kết
quả quan trọng về kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh, tạo thêm tiền đề
cho sự phát triển.
Kinh tế tăng trưởng với tốc độ cao; cơ cấu kinh tế
chuyển dịch đúng định hướng, tỷ trọng ngành dịch vụ - thương mại đạt cao
hơn mức phấn đấu và đang có xu hướng phát triển; Các công trình hạ tầng
kỹ thuật, hạ tầng xã hội đã và đang được tăng cường, nhất là các công
trình giao thông, trường học, các cơ sở văn hóa được quan tâm đầu tư đưa
vào sử dụng; đặc biệt là tập trung công tác chỉ đạo, điều hành thực
hiện đúng tiến độ đối với công tác bồi thường thu hồi đất các dự án,
công trình trọng điểm theo chỉ đạo của thành phố, nhất là tập trung công
tác bồi thường, thu hồi đất và tái định cư của khu đô thị mới Thủ
Thiêm, Đai lộ Đông Tây... Các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể
thao, y tế, giáo dục và đào tạo, dạy nghề…có bước phát triển tích cực;
An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững.
Đảng bộ - Chính quyền – nhân dân quận 2 định hướng phát triển trong 5 năm tới (2010 – 2015) là:
"tiếp
tục đẩy mạnh đô thị hóa quận 2, tạo ra cảnh quan của một đô thị trung
tâm mới, hiện đại của thành phố; tập trung nâng cao dân trí, nâng cao
chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao trình độ quản lý đô thị; phát huy
dân chủ và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, động viên mọi nguồn
lực, chủ động nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, nâng cao chất lượng
tăng trưởng kinh tế gắn với đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao đời sống
vật chất, tinh thần của nhân dân; giữ vững an ninh chính trị và trật tự
an toàn xã hội; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ,
xây dựng hệ thống chính trị đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn
mới".